مجرّدات محضه و مخلَصين داراى معاد نيستند آياتى كه از قرآن كريم دربارهء معاد و حشر مخلوقات بيان كرديم ، راجع به مخلوقات آسمانها و زمين بود ؛ امّا نسبت به معاد موجوداتى كه در ماوراء آسمانها و زمين هستند و از چرخ زمان و مكان خارجند و از مقام فعليّت تامّه برخوردارند ، تعرّضى به آنها نشده است و از معادِ آنها ذكرى به ميان نيامده است . آنان موجوداتى هستند كه وجودشان را چيزى محدود نكرده است ، و ذواتشان را اندازه و قدرى تقدير ننموده است ؛ از حدّ و اندازه و مقدار و قَدَرَ عاليترند ، و از تعيّن و تقيّد رفيع‌تر ؛ فقط خلقت آنان با فعليّت تامّه از جانب مبدأ متعال صورت گرفته است و دربارهء آنها معاد متصوّر نيست ؛ بَدْء و عَوْد آنها يكى است . آيات راجع به معاد ، دربارهء موجودات زمينى و آسمانى است ؛ آنها خارج از آسمانها هستند ، و آن صفات و جلوه‌ها و بروزاتى كه در روز قيامت است براى آنان پيوسته هست . آنان داراى قوّه و استعداد نيستند كه به مرحلهء فعليّت برسانند ، بلكه فعليّتِ محضند و نور صرفند و ثابتند . و بدين موجودات فعليّهء محضه از نقطهء نظر احكام ، مُخلَصون ملحق مىشوند ؛ چون ما در طىّ فصول گذشته از حالات و مقامات و درجات مخلَصين ذكرى كامل به ميان آورديم و آثار و خصوصيّات استثنائيّهء آنان را بيان كرديم ، و دانسته شد كه آنان هميشه در نزد خدا هستند و حجابى ندارند ، بلكه خود آنها نزديكترين حجابند . آنان در زمين و آسمان نيستند ، و از زمان و مكان فارغند ، و مُهَيمن و مسيطر